گورستان هفتاد ملا کجاست؟
گورستان تاریخی هفتاد ملا یکی از جاذبههای کمتر شناختهشده تاریخی استان سیستان و بلوچستان است که در نزدیکی روستای روپس بالا، از توابع شهرستان میرجاوه قرار دارد. این آرامستان در دل یک صخره ماسهسنگی و در محدودهای کوهستانی شکل گرفته و به دلیل ساختار متفاوت قبرها، از نمونههای جالب گورستانهای تاریخی ایران به شمار میرود.

برای رسیدن به این مکان باید از شهر میرجاوه به سمت روستاهای منطقه حرکت کرد و مسیر روپس را در پیش گرفت. قرارگیری قبرها در فضای فرورفته صخرهای، ظاهر این مجموعه را از گورستانهای معمولی متمایز کرده است.
مطالب مرتبط :
آرامگاه سید غلام رسول چابهار, سفری به اعماق تاریخ و فرهنگ
کاروانسرای نصرتآباد زاهدان؛ میراثی ارزشمند در قلب کویر لوت
قلعه تپه لادیز میراثی از دوره اشکانیان در سیستان و بلوچستان
گورستان هفتاد ملا در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۰ با شماره ۳۸۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این ثبت، اهمیت تاریخی و فرهنگی مجموعه را نشان میدهد و ضرورت حفاظت از آن را یادآوری میکند.
تاریخچه و قدمت گورستان هفتاد ملا
تاریخ دقیق شکلگیری گورستان هفتاد ملا بهطور قطعی مشخص نشده است. در منابع گردشگری و معرفی میراث تاریخی، قدمت آن معمولاً حدود ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سال برآورد میشود و این مجموعه به دوره اسلامی نسبت داده شده است. برخی معرفیها نیز بازهای میان قرن چهارم تا هشتم هجری قمری را برای آن مطرح میکنند؛ با این حال، برای تعیین تاریخ دقیق ساخت و دوره استفاده از تمام قبرها، به شواهد باستانشناختی دقیقتری نیاز است.
اهمیت این گورستان تنها به قدمت احتمالی آن محدود نمیشود. شیوه استفاده از فضای طبیعی صخره، شکل قبور و نحوه قرارگیری آنها نشان میدهد که سازندگان مجموعه از ویژگیهای محیطی منطقه برای ایجاد فضایی ماندگار بهره بردهاند.

معماری گورستان هفتاد ملا؛ قبرهایی در دل صخره
مهمترین ویژگی گورستان هفتاد ملا، قرارگیری آن در فضای فرورفتهای در دل یک صخره است. برخلاف بسیاری از آرامستانهای تاریخی که قبرها در فضای باز ساخته شدهاند، در این مجموعه از یک پناهگاه طبیعی سنگی برای ایجاد و نگهداری قبور استفاده شده است.
این موقعیت باعث شده است بخش زیادی از قبرها از تابش مستقیم خورشید و تأثیر مستقیم بارندگی و فرسایش جوی دور بمانند. سایه طبیعی صخره یکی از عوامل مؤثر در حفظ ظاهر متفاوت این آرامستان در طول زمان به شمار میرود.
از ویژگیهای معماری قابل توجه این مجموعه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- قبرهای مستطیلی: بسیاری از قبور ساختاری مستطیلی دارند و در فضای محدود زیر صخره قرار گرفتهاند.
- استفاده از خشت: در برخی توصیفها، از خشت خام برای شکلدهی و بالا آوردن کنارههای قبرها نام برده شده است.
- حفرههای روی قبور: در گزارشهای گردشگری به وجود سوراخهایی روی برخی قبرها اشاره شده که احتمالاً بخشی از ساختار خاص آنها بودهاند؛ کارکرد دقیق این حفرهها بدون بررسی تخصصی قابل تعیین نیست.
- چیدمان فشرده: قبرها در محدودهای نسبتاً محدود و در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و همین موضوع جلوه معماری مجموعه را متفاوت کرده است.
در بعضی منابع، معماری این گورستان با آرامگاه کوروش بزرگ مقایسه شده است؛ اما این شباهت بهتنهایی اثباتکننده الگوبرداری مستقیم از معماری هخامنشی نیست. برای چنین نتیجهای به شواهد تاریخی و معماری مستند نیاز داریم.

چرا نام این مکان هفتاد ملا است؟
علت نامگذاری گورستان به هفتاد ملا بهصورت قطعی روشن نیست و روایتهای محلی مختلفی درباره آن وجود دارد.
یکی از روایتهای رایج میگوید این مکان آرامگاه حدود ۷۰ تن از بزرگان، عالمان دینی یا مشایخ یک طایفه بوده است. در برخی نقلها نیز از ارتباط این افراد با یک سلسله مذهبی محلی صحبت میشود. با این حال، مدرک تاریخی قطعی برای تأیید تعداد مدفونان یا هویت آنها در دست نیست.
برخی داستانهای دیگر نیز درباره پناهگرفتن گروههایی از مردم در این محدوده یا استفاده از ارتفاعات برای دورماندن از خطر سیلاب نقل شدهاند. این روایتها بخشی از فرهنگ شفاهی منطقه هستند، اما نباید آنها را با یافتههای قطعی باستانشناسی یکسان دانست.
طبیعت اطراف گورستان هفتاد ملا
یکی از جذابیتهای سفر به گورستان هفتاد ملا، ترکیب چشماندازهای طبیعی با یک اثر تاریخی است. این مجموعه در محدوده کوهستانی پیرامون روپس و در ناحیه دامنههای تفتان قرار دارد؛ منطقهای که برخلاف تصور عمومی از اقلیم کاملاً خشک بلوچستان، در بعضی نقاط آن میتوان باغها، پوشش گیاهی طبیعی و آبراهههای محلی را مشاهده کرد.
روستای روپس و نواحی اطراف آن چشمانداز متفاوتی از طبیعت سیستان و بلوچستان ارائه میکنند. کوهستان، صخرههای ماسهسنگی و سکونتگاههای روستایی، فضایی مناسب برای علاقهمندان به طبیعتگردی و عکاسی فراهم کردهاند.
بازدیدکنندگان میتوانند در کنار دیدن گورستان، با هماهنگی و رعایت حریم روستا از طبیعت اطراف نیز لذت ببرند. البته باید توجه داشت که این منطقه یک محوطه تاریخی و طبیعی ارزشمند است و نباید به قبرها، صخرهها یا پوشش گیاهی آن آسیب وارد کرد.

مسیر دسترسی به گورستان هفتاد ملا
برای بازدید از گورستان هفتاد ملا، ابتدا باید خود را به شهرستان میرجاوه در استان سیستان و بلوچستان برسانید. فاصله میرجاوه تا زاهدان حدود ۸۰ تا ۸۵ کیلومتر است و مسیر زمینی آن از جاده ارتباطی این دو شهر میگذرد.
پس از رسیدن به میرجاوه، باید مسیر روستاهای محدوده لادیز و روپس را دنبال کنید. در برخی راهنماهای گردشگری، مسیر دسترسی از محدوده تمین نیز معرفی شده است. بهتر است پیش از حرکت، موقعیت دقیق گورستان را در نقشه بررسی کنید و برای بخشهای پایانی مسیر از راهنمای محلی کمک بگیرید.
بخشهایی از راههای روستایی ممکن است آسفالت مناسبی نداشته باشند؛ بنابراین وضعیت جاده و شرایط خودرو را پیش از سفر بررسی کنید. بهویژه اگر قصد دارید با خودروی سواری معمولی سفر کنید، بهتر است درباره وضعیت مسیر نهایی از افراد محلی اطلاعات بهروز بگیرید.
بهترین زمان بازدید از گورستان هفتاد ملا
با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی منطقه میرجاوه، فصلهای پاییز، زمستان و اوایل بهار معمولاً برای سفر و طبیعتگردی در این محدوده مناسبتر هستند. در این زمانها دمای هوا در مقایسه با روزهای گرم تابستان شرایط مطلوبتری برای بازدید فراهم میکند.
در فصل تابستان، گرمای هوا میتواند پیادهروی و حضور طولانیمدت در فضای باز را دشوار کند. البته شرایط آبوهوایی کوهستانی ممکن است با تغییر ارتفاع و وضعیت بارندگی متفاوت باشد؛ بنابراین پیش از سفر، پیشبینی هوا را بررسی کنید.

نکات مهم برای بازدید از گورستان تاریخی هفتاد ملا
برای بازدید ایمن و مسئولانه از این اثر تاریخی، چند نکته را در نظر داشته باشید:
- کفش مناسب پیادهروی و مسیرهای سنگی همراه داشته باشید.
- آب آشامیدنی کافی، کلاه و وسایل محافظت در برابر آفتاب به همراه ببرید.
- به قبور، خشتها و ساختار صخرهای مجموعه دست نزنید و چیزی از محوطه خارج نکنید.
- از نوشتن یادگاری، حکاکی روی سنگها و جابهجایی اشیای تاریخی خودداری کنید.
- زبالههای خود را در طبیعت رها نکنید.
- به حریم زندگی روستاییان و آدابورسوم مردم محلی احترام بگذارید.
- پیش از حرکت، وضعیت جادههای روستایی و امکان دسترسی به محل را بررسی کنید.
امکانات گردشگری و خدمات رفاهی در نزدیکی چنین محوطههایی ممکن است محدود باشد؛ بنابراین بهتر است آب، خوراکی و لوازم ضروری را پیش از رسیدن به روستاهای اطراف تهیه کنید.
جاذبههای گردشگری نزدیک گورستان هفتاد ملا
اگر برای بازدید از گورستان هفتاد ملا به میرجاوه سفر میکنید، میتوانید با برنامهریزی مناسب، برخی جاذبههای طبیعی و تاریخی اطراف را نیز در برنامه خود قرار دهید.
روستای تمین: این روستا در محدوده کوهستانی دامنههای تفتان قرار دارد و به دلیل معماری بومی، طبیعت متفاوت و آثار تاریخی صخرهای شناخته میشود.
آثار معماری صخرهای تمین: فضاهای حجاریشده در دل صخره، از جاذبههای تاریخی مهم این محدوده هستند و ارزش بازدید برای علاقهمندان به معماری تاریخی دارند.
غار لادیز: این جاذبه طبیعی در محدوده لادیز قرار گرفته و به دلیل ساختار غاری و جریان آب، از دیدنیهای شناختهشده اطراف میرجاوه است.
برای بازدید از این جاذبهها بهتر است فاصلهها، وضعیت جاده و زمان موردنیاز را جداگانه بررسی کنید؛ زیرا قرارگرفتن آنها در یک محدوده جغرافیایی به معنای دسترسی آسان یا قرارگیری در یک مسیر مستقیم نیست.

سوالات متداول درباره گورستان هفتاد ملا
گورستان هفتاد ملا در کدام شهر قرار دارد؟
این گورستان در استان سیستان و بلوچستان، شهرستان میرجاوه و نزدیکی روستای روپس بالا واقع شده است.
قدمت گورستان هفتاد ملا چقدر است؟
قدمت دقیق آن مشخص نیست، اما در منابع گردشگری معمولاً حدود ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سال برای این مجموعه تخمین زده میشود.
گورستان هفتاد ملا چه زمانی ثبت ملی شده است؟
این اثر در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۰ با شماره ۳۸۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
علت نامگذاری گورستان هفتاد ملا چیست؟
روایت محلی مشهور، نام آن را به دفن ۷۰ تن از بزرگان یا مشایخ نسبت میدهد؛ اما علت نامگذاری و تعداد دقیق مدفونان بهطور قطعی تأیید نشده است.
چرا قبرهای گورستان هفتاد ملا در دل صخره قرار دارند؟
استفاده از فضای طبیعی صخره، قبور را تا حدی از تابش مستقیم خورشید و عوامل جوی محافظت کرده است. با این حال، دلیل تاریخی انتخاب این محل بهطور قطعی مشخص نیست.
آیا بازدید از گورستان هفتاد ملا رایگان است؟
اطلاعات قابل اتکایی درباره تعرفه یا ساعت رسمی بازدید در دسترس نیست. بهتر است پیش از سفر، شرایط بازدید را از مراجع محلی یا میراث فرهنگی منطقه جویا شوید.
سخن پایانی
گورستان تاریخی هفتاد ملا یکی از آثار متفاوت و کمتر شناختهشده سیستان و بلوچستان است که معماری صخرهای، قبرهای خاص و روایتهای محلی آن، تصویری متفاوت از تاریخ و فرهنگ بلوچستان ارائه میکنند. این آرامستان علاوه بر ارزش تاریخی، نمونهای جالب از سازگاری معماری با شرایط طبیعی محیط است.
بازدید از هفتاد ملا فرصتی برای شناخت بخشی از میراث فرهنگی ایران در منطقه میرجاوه است؛ میراثی که حفاظت از آن به توجه گردشگران، مسئولیتپذیری و ثبت دقیق اطلاعات تاریخی وابسته است.
باتشکر
عضوت شما در خبرنامه تایید شد
ایران زیبا