آرامگاه شیخ زاهد گیلانی؛ گنبد فیروزه‌ای صفوی در دل لاهیجان

معرفی

آرامگاه شیخ زاهد گیلانی که در میان مردم محلی به نام بقعه شیخانه‌بر نیز شناخته می‌شود، یکی از آثار ملی ایران با شماره ثبت ۸۲۴ است. این آرامگاه در ۴ کیلومتری شهر لاهیجان و در روستای شیخانبر واقع شده و به‌عنوان مدفن تاج‌الدین ابراهیم کردی سنجانی، عارف و صوفی بزرگ قرن هفتم هجری، شناخته می‌شود. او استاد شیخ صفی‌الدین اردبیلی بود که بعدها سلسله صفویه را بنیان گذاشت.

تاریخچه

• وفات شیخ زاهد در سال ۷۰۰ هجری قمری (۱۳۰۱ میلادی) رخ داد.
• در سال ۸۹۲ هجری قمری، سلطان حیدر صفوی پس از خوابی که دید، دستور ساخت آرامگاه را صادر کرد و پیکر شیخ به این مکان منتقل شد.
• این بنا در دوران صفویه تکمیل و در عصر قاجار با کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ تزئین شد.

معماری

• گنبد هرمی هشت‌ترک فیروزه‌ای، شاخص‌ترین ویژگی بناست که با شیب تند طراحی شده تا باران‌های شدید گیلان به‌سرعت دفع شود.
• بنا شامل دو اتاق (یکی مربع و دیگری مستطیل) و ایوان‌هایی با ستون‌های آجری است.
• دیوارها با کاشی‌های زرد، سفید، سیاه و فیروزه‌ای مزین شده‌اند و نقوش اسلیمی و شاه‌عباسی زیبایی خاصی به بنا بخشیده‌اند.
• مصالح اصلی شامل آجر، چوب و ملات آهکی است که با اقلیم مرطوب شمال ایران سازگار است.

اهمیت فرهنگی و گردشگری

این آرامگاه علاوه بر ارزش مذهبی، یکی از جاذبه‌های گردشگری مهم گیلان است. موقعیت آن در میان مزارع چای و برنج، چشم‌اندازی بی‌نظیر به بازدیدکنندگان می‌دهد. همچنین درون بقعه، مقبره‌های دیگری از جمله سید رضی بن سید مهدی الحسینی باشکیجانی و یکی از دختران تیمور لنگ قرار دارد.

📊 مقایسه آرامگاه شیخ زاهد با دیگر بناهای آرامگاهی ایران

آرامگاه شیخ زاهد گیلانی نمادی از پیوند عرفان و تاریخ صفوی است. معماری منحصربه‌فرد، گنبد فیروزه‌ای و موقعیت جغرافیایی خاص آن، این بنا را به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و مذهبی شمال ایران تبدیل کرده است.