ایران زیبا
در میان خانههای تاریخی اصفهان، خانه انگورستان ملک یکی از بناهایی است که معماری دوره قاجار، تاریخ اجتماعی شهر و سنت وقف را در کنار یکدیگر به نمایش میگذارد. این عمارت که با نام انگورستان ملکالتجار نیز شناخته میشود، در محله شیخ یوسف و خیابان ملک قرار دارد و بخشهایی مانند حیاط سرپوشیده، سفرهخانه، شاهنشین، اتاق آرامگاه و تزئینات چشمگیر آینهکاری و گچبری را در خود جای داده است.
خانه انگورستان ملک کجاست؟
انگورستان ملک در اصفهان، خیابان شریف واقفی، خیابان ملک، محله شیخ یوسف قرار دارد. این بنا در محدوده بافت تاریخی شهر واقع شده و یکی از جاذبههایی است که میتوان در برنامه اصفهانگردی قرار داد.
نام «انگورستان» نیز به پیشینه این مکان بازمیگردد؛ زیرا محل بنا در گذشته باغ انگوری بوده است. در طول زمان با توسعه شهری بخشهایی از مجموعه از بین رفت، اما قسمت مهمی از عمارت تاریخی همچنان باقی مانده است.
مطالب مرتبط :
اقامت آسان در بهترین هتلهای اطراف نمایشگاه اصفهان
اصفهان در سال ۲۰۲۶ میزبان کمیسیون جهانی گردشگری میشود
موزه عصارخانه شاهی اصفهان؛ شاهکار صنعتی بهجامانده از صفویه
تاریخچه انگورستان ملک اصفهان
پیشینه این مجموعه به دوران نادرشاه افشار بازمیگردد. بر اساس روایتهای تاریخی، باغ انگور در آن دوره بهعنوان مالیات از مردم گرفته و به حکومت واگذار شد. بعدها در دوره ناصرالدینشاه قاجار، این ملک در اختیار مسئول امور مالی حکومت اصفهان قرار گرفت و سپس حاج محمدابراهیم، معروف به ملکالتجار، در آن بنایی احداث کرد.
ملکالتجار از تاجران سرشناس اصفهان بود و انگورستان را علاوه بر محل زندگی، برای برگزاری مراسم مذهبی و اجتماعی نیز اختصاص داد. برگزاری مراسم عزاداری و تعزیه از جمله کارکردهای مهم این مجموعه بود و این سنت در دورههای مختلف ادامه پیدا کرد.
وقف این بنا نیز بخش مهمی از تاریخ آن است. منابع مختلف تاریخ وقفنامه را ۱۳۴۱ یا ۱۳۴۲ هجری قمری ذکر کردهاند؛ موضوعی که نشاندهنده جایگاه مهم وقف در سرگذشت انگورستان ملک است.
معماری خانه انگورستان ملک
انگورستان ملک نمونهای ارزشمند از معماری خانههای تاریخی اصفهان در دوره قاجار است. حیاط مرکزی سرپوشیده، ستونهای چوبی، سفرهخانه، ارسیها، اتاقهای شاهنشین، گچبری، آینهکاری و کاشیکاری از عناصر شاخص این مجموعه محسوب میشوند.
معماری بنا به استاد حسینچی نسبت داده شده است. در فضای مرکزی، ستونهایی با روکش چوبی دیده میشود که سرستونها و پایههای آنها با تزئینات هنری آراسته شدهاند. این جزئیات در کنار سقف چوبی و تزئینات سنتی، فضای متفاوتی نسبت به بسیاری از خانههای تاریخی اصفهان ایجاد کرده است.
حیاط سرپوشیده و سفرهخانه
یکی از ویژگیهای متمایز انگورستان ملک، حیاط سرپوشیده آن است. در اطراف این فضا بخشهای مختلفی از عمارت قرار گرفته و ستونهای بلند، سقف و تزئینات معماری، جلوه ویژهای به آن دادهاند.
در زیر فضای سفرهخانه نیز زیرزمینی قرار دارد که نور آن از طریق نورگیرهای مشبک تأمین میشده است. این بخش در گذشته به دلیل خنک بودن میتوانست برای نگهداری مواد غذایی مورد استفاده قرار گیرد.
ارسیهای رنگارنگ؛ یکی از جذابترین بخشهای عمارت
از دیدنیترین عناصر خانه انگورستان، ارسیهای تالار هستند. پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی علاوه بر زیبایی بصری، نور ورودی به فضای داخلی را تعدیل میکردند.
ترکیب نور خورشید با شیشههای رنگی، فضایی متفاوت در داخل تالار ایجاد میکند و یکی از ویژگیهایی است که معماری خانههای سنتی اصفهان را برای گردشگران جذاب کرده است.
در بخشهای داخلی بنا همچنین میتوان نمونههایی از آینهکاری، نقاشی، گچبری و کاشیکاری را مشاهده کرد؛ تزئیناتی که ارزش هنری خانه را افزایش دادهاند.
شاهنشین زمستانه و آرامگاه ملکالتجار
در بخش شمالی مجموعه، اتاقی با عنوان اتاق آرامگاه یا شاهنشین زمستانه قرار دارد. این فضا با تزئینات گچبری و آینهکاری از بخشهای شاخص بنا محسوب میشود.
ملکالتجار مطابق وصیت خود در همین خانه به خاک سپرده شد و آرامگاه او و همسرش در این مجموعه قرار دارد. همین موضوع باعث شده انگورستان ملک علاوه بر ارزش معماری، اهمیت تاریخی و خانوادگی ویژهای نیز داشته باشد.
انگورستان ملک؛ فقط یک خانه تاریخی نیست
کارکرد انگورستان ملک در گذشته تنها به سکونت محدود نبود. این مجموعه برای برگزاری تعزیه، مراسم عزاداری و برخی برنامههای مذهبی مورد استفاده قرار میگرفت. گزارشهای معاصر نیز انگورستان ملک را بنایی میدانند که همچنان پیوند خود را با آیینهای مذهبی حفظ کرده است.
از سوی دیگر، روایتهایی درباره برگزاری مراسم ازدواج برای افراد کمبضاعت در این مکان وجود دارد که نشاندهنده نقش اجتماعی ملکالتجار و جایگاه این بنا در زندگی مردم اصفهان است.
چه زمانی از انگورستان ملک بازدید کنیم؟
برای بازدید از خانه انگورستان ملک، بهار و نیمه نخست سال میتواند زمان مناسبی باشد؛ بهویژه برای افرادی که علاقهمند به تماشای نور و رنگ در ارسیهای بنا و فضای تاریخی اصفهان هستند.
البته ساعت بازدید و شرایط پذیرش ممکن است تغییر کند. برخی منابع گردشگری ساعت بازدید را حدود ۹ صبح تا ۱۴ یا ۱۵ اعلام کردهاند و درباره تعطیلی در روز جمعه نیز اطلاعات متفاوتی وجود دارد؛ بنابراین بهتر است پیش از حرکت، وضعیت بازدید را از مرجع محلی یا مجموعه مربوطه بررسی کنید.
آدرس خانه انگورستان ملک اصفهان
آدرس: اصفهان، خیابان شریف واقفی، خیابان ملک، محله شیخ یوسف.
شماره تماس ثبتشده در منابع گردشگری: ۰۳۱-۳۲۷۲۲۰۳۳.
خانه انگورستان ملک یکی از نمونههای ارزشمند معماری تاریخی اصفهان است که تاریخ آن از باغی قدیمی به عمارت قاجاری و سپس بنایی وقفی با کارکردهای مذهبی و اجتماعی رسیده است. حیاط سرپوشیده، ارسیهای رنگی، ستونهای چوبی، آینهکاری، گچبری و اتاق آرامگاه از مهمترین ویژگیهای آن هستند.
قرار گرفتن انگورستان ملک در خیابان ملک و محله شیخ یوسف اصفهان باعث شده دسترسی به آن برای علاقهمندان به معماری و تاریخ شهر امکانپذیر باشد. این بنا را میتوان یکی از مقصدهای ارزشمند برای شناخت معماری خانههای تاریخی اصفهان دانست.
باتشکر
عضوت شما در خبرنامه تایید شد
