ایران زیبا
در میان جاذبههای تاریخی یزد، بنایی وجود دارد که اهمیت آن تنها به معماری و قدمت ساختمان محدود نمیشود. آتشکده ورهرام یزد یا آتشکده بهرام، یکی از مهمترین مراکز آیینی زرتشتیان ایران است؛ جایی که آتش مقدسی در آن نگهداری میشود و بنا بر روایت زرتشتیان، پیشینه این آتش به حدود ۱۵۰۰ سال پیش بازمیگردد.
نکته مهم این است که ساختمان امروزی آتشکده بسیار جدیدتر از آتش آن است. بنای فعلی در سال ۱۳۱۳ خورشیدی ساخته شد و آتش مقدس پس از طی مسیری طولانی در نقاط مختلف استان یزد و فارس، در این بنا جای گرفت.
آتشکده ورهرام در خیابان آیتالله کاشانی یزد قرار دارد و امروزه علاوه بر اهمیت مذهبی برای جامعه زرتشتی، یکی از جاذبههای فرهنگی و تاریخی شناختهشده شهر یزد به شمار میرود.
مطالب مرتبط :
منارجنبان خرانق؛ شگفتی معماری خشتی در قلب کویر ایران
محله فهادان یزد راهنمای کامل سفر به کهنترین منطقه خشتی جهان
آتشکده ورهرام کجاست؟
آتشکده ورهرام در شهر یزد و در خیابان آیتالله کاشانی قرار گرفته است. این بنا در محدودهای سرسبز با درختان سرو و کاج ساخته شده و حیاط آن با حوضی مدور در محور ورودی، جلوه متفاوتی به مجموعه داده است.
یزد خود یکی از مهمترین شهرهای تاریخی ایران است و در سال ۲۰۱۷ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. یونسکو در معرفی شهر تاریخی یزد به وجود بناهای زرتشتی، از جمله آتشکدهها، در کنار مساجد، کنیسهها، بازارها و دیگر عناصر تاریخی شهر اشاره کرده است.
آیا آتش آتشکده ورهرام واقعاً ۱۵۰۰ ساله است؟
این مشهورترین بخش داستان آتشکده ورهرام است؛ اما باید میان قدمت آتش و قدمت ساختمان آتشکده تفاوت قائل شد.
بر اساس روایت سنتی زرتشتیان و منابع گردشگری، آتش مقدس کنونی حدود ۱۵۰۰ سال قدمت دارد و پیشینه آن به آتشکده کاریان در منطقه لارستان بازمیگردد. این آتش طی قرنها به مکانهای مختلف منتقل شده و سرانجام به یزد رسیده است. منبع رسمی Visit Iran نیز آتش موجود در آتشکده را دارای قدمتی حدود ۱۵۰۰ سال معرفی میکند.
با این حال، از منظر تاریخنگاری باید این موضوع را با احتیاط بیان کرد. شواهد موجود، استمرار سنت نگهداری آتش مقدس را تأیید میکنند، اما عبارت «همان شعله بدون هیچ وقفهای طی ۱۵۰۰ سال» بیشتر بخشی از روایت و باور دینی زرتشتیان است و نباید آن را مانند یک اندازهگیری علمی یا آزمایش تاریخی قطعی تلقی کرد.
مسیر تاریخی آتش ورهرام از فارس تا یزد
بر اساس روایت سنتی، این آتش ابتدا در آتشکده کاریان در منطقه لارستان نگهداری میشد. سپس به عقدا منتقل شد و حدود چند قرن در آنجا باقی ماند.
در ادامه آتش به اردکان منتقل شد و پس از مدتی به یزد رسید. پیش از ساخت آتشکده فعلی، آتش مقدس در خانه یکی از موبدان زرتشتی نگهداری میشد و پس از آماده شدن ساختمان جدید در سال ۱۳۱۳ خورشیدی به آتشکده منتقل شد.
به همین دلیل، وقتی از «آتش ۱۵۰۰ ساله آتشکده یزد» صحبت میشود، منظور پیشینه آیینی و تاریخی آتش است، نه اینکه ساختمان فعلی نیز ۱۵۰۰ سال قدمت داشته باشد.
ساختمان آتشکده یزد چه زمانی ساخته شد؟
ساختمان کنونی آتشکده ورهرام در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، برابر با ۱۹۳۴ میلادی ساخته شد. ساخت این بنا با حمایت مالی پارسیان هند انجام شد و ارباب جمشید امانت سرپرستی و نظارت بر ساخت آن را بر عهده داشت.
معماری بنا از برخی عناصر معماری ایران باستان و همچنین معماری آتشکدههای پارسیان هند تأثیر گرفته است. ساختمان اصلی در میان باغی قرار دارد و در نمای آن نیز نشانههای مرتبط با فرهنگ زرتشتی دیده میشود.
یکی از شاخصترین عناصر ورودی، نقش فروهر است که در بخش بالایی نمای ساختمان قرار گرفته و به یکی از شناختهشدهترین تصاویر مرتبط با این بنا تبدیل شده است.
معماری آتشکده ورهرام
ساختمان اصلی آتشکده در میانه حیاط قرار گرفته و اطراف آن را فضای سبز و درختان همیشهسبز احاطه کردهاند. حوض مدور روبهروی بنا نیز یکی از عناصر شاخص محوطه است.
اتاق نگهداری آتش در بخش مرکزی ساختمان قرار گرفته و طراحی آن به گونهای است که آتش از تابش مستقیم خورشید دور باشد. فضاهای دیگری نیز برای انجام نیایش و مراسم مذهبی در اطراف این بخش در نظر گرفته شده است.
برخلاف تصور عمومی، آتشکده صرفاً یک ساختمان تاریخی نیست؛ این مکان همچنان برای جامعه زرتشتیان یزد اهمیت مذهبی دارد و کارکرد آیینی خود را حفظ کرده است.
آتش ورهرام به چه معناست؟
«ورهرام» یا «بهرام» در سنت زرتشتی با مفهوم پیروزی ارتباط دارد و آتش بهرام یا آتش ورهرام بالاترین درجه آتش آیینی در سنت زرتشتی به شمار میرود.
در منابع پژوهشی ایرانشناسی، آتشهای مقدس زرتشتی به درجات مختلف تقسیم شدهاند و آتش بهرام در بالاترین سطح قرار میگیرد. آتشکده یزد از این نظر اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا آتش ورهرام آن یکی از آتشهای عالیمرتبه زرتشتی است.
جایگاه آتش در آیین زرتشتی
آتش در آیین زرتشتی جایگاه مهمی دارد، اما تعبیر رایج «آتشپرستی» تصویر دقیقی از باور زرتشتیان ارائه نمیدهد.
در سنت زرتشتی، آتش نمادی از پاکی، روشنایی، راستی و حضور نظم و حقیقت است و نگهداری از آتش مقدس بخشی از آیین دینی محسوب میشود. پژوهشهای ایرانشناسی نیز نشان میدهند که آتش مقدس یکی از عناصر مهم سنت دینی زرتشتی بوده و آتشگاهها در دورههای مختلف تاریخی نقش مذهبی مهمی داشتهاند.
بنابراین بهتر است به جای استفاده ساده از عبارت «آتشپرستی»، درباره نیایش و پاسداری از آتش مقدس در آیین زرتشتی صحبت کنیم.
آتش چگونه در آتشکده نگهداری میشود؟
آتش مقدس در محفظهای مخصوص نگهداری میشود و مسئولیت مراقبت از آن بر عهده فردی از جامعه دینی زرتشتی است.
منبع رسمی Visit Iran نیز به وجود آتش مقدس در یک آتشدان بزرگ برنزی اشاره میکند و مسئول نگهداری از آن را «هیربد» معرفی کرده است.
نگهداری از آتش تنها به روشن نگه داشتن یک شعله محدود نیست و در سنت زرتشتی، پاکیزگی، ابزار مخصوص و شیوه انجام مراسم اهمیت ویژهای دارد.
چرا آتشکده ورهرام برای گردشگران مهم است؟
آتشکده ورهرام ترکیبی از چند ویژگی متفاوت را در یک مکان گرد آورده است: تاریخ زرتشتیان ایران، معماری معاصر دوره پهلوی اول، سنت نگهداری آتش مقدس و هویت فرهنگی شهر یزد.
از سوی دیگر، قرار گرفتن این بنا در شهر تاریخی یزد باعث شده بازدید از آن بتواند بخشی از یک مسیر گردشگری فرهنگی گستردهتر باشد. یونسکو نیز یزد را شهری میداند که میراث معماری، مذهبی و فرهنگی چند جامعه دینی در آن در کنار یکدیگر باقی مانده است.
قوانین و نکات بازدید از آتشکده یزد
آتشکده یک مکان مذهبی فعال است و نباید با آن مانند یک موزه معمولی برخورد کرد. بازدیدکنندگان باید به فضای مذهبی و قوانین اعلامشده در محل احترام بگذارند.
در منابع گردشگری درباره رعایت پوشش مناسب، استفاده از پوشش سفید برای سر و مشاهده آتش از پشت محفظه شیشهای توضیح داده شده است. همچنین بخش اصلی محل نگهداری آتش برای بازدید عمومی محدودیت دارد.
قوانین بازدید ممکن است تغییر کند؛ بنابراین اگر قصد سفر به یزد دارید، بهتر است شرایط و محدودیتهای همان روز را از مجموعه یا مراجع گردشگری محلی بررسی کنید.
بهترین زمان بازدید از آتشکده ورهرام
یزد اقلیمی گرم و خشک دارد و تابستانهای آن میتواند بسیار گرم باشد. برای سفر گردشگری به یزد، فصلهای پاییز و بهار معمولاً شرایط مناسبتری برای گشتوگذار در بافت تاریخی شهر ایجاد میکنند.
بازدید از آتشکده ورهرام را نیز میتوان در کنار جاذبههایی مانند بافت تاریخی یزد، مسجد جامع، میدان امیرچخماق، باغ دولتآباد و دیگر بناهای تاریخی شهر برنامهریزی کرد.
آتشکده ورهرام؛ بنایی جدید با داستانی بسیار قدیمی
یکی از جذابترین نکات درباره آتشکده ورهرام این است که قدمت ساختمان و قدمت آتش آن دو موضوع کاملاً متفاوت هستند.
ساختمان فعلی حدود یک قرن قدمت دارد و در سال ۱۳۱۳ خورشیدی ساخته شده است؛ اما آتش مقدسی که در آن نگهداری میشود، بر اساس سنت و روایت زرتشتیان، سابقهای حدود ۱۵۰۰ ساله دارد و در طول قرنها میان مکانهای مختلف جابهجا شده است.
همین پیوند میان یک بنای نسبتاً جدید و میراثی بسیار کهن، آتشکده ورهرام را به یکی از متفاوتترین جاذبههای فرهنگی یزد تبدیل کرده است.
پرسشهای متداول
آتشکده ورهرام یزد چند سال قدمت دارد؟
ساختمان کنونی آتشکده در سال ۱۳۱۳ خورشیدی ساخته شده است؛ اما طبق روایت زرتشتیان و منابع گردشگری، آتش مقدس موجود در آن حدود ۱۵۰۰ سال قدمت دارد.
آیا آتش آتشکده یزد ۱۵۰۰ سال است که خاموش نشده؟
در سنت زرتشتی و منابع معرفی این بنا، آتش دارای سابقهای حدود ۱۵۰۰ ساله و روشن بهصورت پیوسته معرفی میشود؛ با این حال، بهتر است این ادعا را بهعنوان یک روایت دینی و تاریخی بیان کرد، نه یک واقعیت علمی اثباتشده مستقل.
آتشکده ورهرام کجاست؟
آتشکده ورهرام در شهر یزد و در خیابان آیتالله کاشانی قرار دارد.
آتش ورهرام چیست؟
آتش ورهرام یا آتش بهرام، بالاترین درجه آتش آیینی در سنت زرتشتی است و آتشکده یزد یکی از مهمترین مکانهای نگهداری چنین آتشی در ایران به شمار میرود.
آیا ساختمان آتشکده یزد مربوط به دوران ساسانی است؟
خیر. ساختمان فعلی مربوط به دوره پهلوی اول و سال ۱۳۱۳ خورشیدی است. آنچه پیشینه بسیار قدیمی دارد، آتش مقدس و سنت انتقال و نگهداری آن است.
آیا گردشگران میتوانند آتش مقدس را ببینند؟
بازدیدکنندگان میتوانند آتش را از محدوده تعیینشده مشاهده کنند، اما فضای اصلی نگهداری آتش محدودیتهایی دارد و باید مقررات مجموعه رعایت شود.
آیا آتشکده ورهرام بخشی از میراث جهانی یونسکو است؟
خود ساختمان آتشکده بهصورت یک اثر مستقل در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشده است؛ اما شهر تاریخی یزد در سال ۲۰۱۷ در فهرست میراث جهانی قرار گرفت و آتشکدهها و دیگر بناهای مذهبی زرتشتی از عناصر مهم میراث فرهنگی این شهر محسوب میشوند.
باتشکر
عضوت شما در خبرنامه تایید شد
